Strony transakcji czyli wierzyciel i dłużnik
Podstawowymi pojęciami z zakresu windykacji to określenia dotyczące stron transakcji oraz zachodzącego między nimi stosunku prawnego: Są to:
- wierzyciel
- dłużnik
- zobowiązanie (dług).
Kim jest wierzyciel i jakie ma prawa przy odzyskiwaniu należności?
Wierzyciel to osoba fizyczna lub prawna (np. przedsiębiorstwo), która ma prawo żądać od dłużnika spełnienia określonego świadczenia – najczęściej zapłaty pieniędzy za dostarczony towar lub wykonaną usługę. W relacjach biznesowych B2B wierzycielem stajesz się w momencie, gdy wystawisz fakturę z terminem płatności za zrealizowane zlecenie. Zobowiązanie z pozycji wierzyciela określa się jako wierzytelność.
Prawa wierzyciela w procesie windykacji:
- Naliczanie odsetek oraz rekompensat – prawo do żądania odsetek za zwłokę oraz ustawowych rekompensat za koszty odzyskiwania należności.
- Wybór metody odzyskiwania długu – możliwość prowadzenia windykacji polubownej (miękkiej) lub skierowania sprawy na drogę sądową i i komorniczą (windykacja twarda).
- Cesja wierzytelności – możliwość sprzedaży długu podmiotowi trzeciemu (np. wyspecjalizowanej firmie windykacyjnej lub do faktoringu).
Czym różni się wierzyciel pierwotny od wtórnego?
Pojęcie wierzyciela pierwotnego i wtórnego pojawia się w momencie cesji wierzytelności, czyli sprzedaży długu podmiotowi trzeciemu.:
- Wierzyciel pierwotny to strona sprzedająca wierzytelność, przedsiębiorca, u którego bezpośrednio powstał dług (np. wystawiał fakturę kontrahentowi).
- Wierzyciel wtórny to strona, która odkupiła prawo do długu na mocy umowy (np. firma kupująca wierzytelności lub dostawca usług faktoringowych).
Przykład: Twoja firma wykonała usługę budowlaną, ale kontrahent nie uregulował faktury. Decydujesz się na zlecić windykację i powierniczy przelew wierzytelności do firmy INDOS SA. W tym momencie Ty jesteś wierzycielem pierwotnym, a INDOS SA staje się wierzycielem wtórnym.
Kim jest dłużnik i z czego wynika jego zobowiązanie?
Dłużnik to strona transakcji lub stosunku prawnego, na której ciąży obowiązek spełnienia świadczenia (np. uregulowania zapłaty za fakturę) na rzecz wierzyciela. Zobowiązanie z pozycji dłużnika określa się jako dług.
Co to jest zobowiązanie?
Zobowiązanie to stosunek prawny, w którym wierzyciel może żądać określonego świadczenia od dłużnika, a dłużnik powinien to świadczenie spełnić.
Źródłem zobowiązania może być m.in. umowa zawarta między stronami. W obrocie gospodarczym zobowiązania często wynikają ze sprzedaży towarów, świadczenia usług, umów pożyczki, najmu czy innych kontraktów. Świadczenie może być zarówno pieniężne jak i rzeczowe Może polegać również na określonym działaniu albo zaniechaniu.
W przypadku przedsiębiorców najczęściej spotykamy jednak zobowiązania pieniężne, np. obowiązek zapłaty za wykonaną usługę lub dostarczony towar.
Kiedy powstaje dług?
Dług wynika ze zobowiązania dłużnika wobec wierzyciela i oznacza niespełniony obowiązek pewnego świadczenia przez zobowiązanego (dłużnika) na rzecz osoby uprawnionej (wierzyciela). Przyczyną powstania długu jest opóźnienie w wykonaniu zobowiązania. Po upływie terminu wymagalności wierzyciel lub firma windykacyjna, która go reprezentuje ma prawo zwracać się do dłużnika o spłatę długu.
Co to jest wierzytelność?
Wierzytelność oraz należność oznaczają to samo i są przeciwieństwem długu (zobowiązania). Należność i dług to dwie strony tej samej transakcji. Wierzytelność to uprawnienie do żądania spełnienia świadczenia będącego wynikiem zobowiązania, w ramach którego dłużnik musi spełnić roszczenie wierzyciela. Wierzytelności to prawa majątkowe regulowane księgą trzecią Kodeksu cywilnego.
Przykład: Zaciągnąłeś pożyczkę. Pożyczone środki są Twoim zobowiązaniem, a dla firmy pożyczkowej to należność.
Co to jest termin wymagalności?
Termin wymagalności to pierwszy dzień po upływie terminu płatności zazwyczaj wskazanego na dokumentach (np. fakturze lub umowie). Od tego dnia wierzyciel ma formalne i prawne prawo do żądania spłaty oraz rozpoczęcia działań windykacyjnych.
Należności wymagalne vs. niewymagalne:
- Należności niewymagalne: wierzytelności, których termin płatności jeszcze nie upłynął.
- Należności wymagalne: wierzytelności, których termin zapłaty minął. Od tego momentu możesz wysyłać wezwania do zapłaty, naliczać odsetki i przekazać sprawę do windykacji.
Przykład:
Wystawiasz fakturę z terminem płatności przypadającym na 15 sierpnia. Do 15 sierpnia należność jest niewymagalna. Od 16 sierpnia staje się należnością wymagalną – uzyskujesz pełne prawo do dochodzenia należności.
Czym są windykacja miękka i twarda?
Windykacja to inaczej dochodzenie należności za pomocą środków określonych w obowiązujących przepisach prawnych. Gdy dłużnik spóźnia się z zapłatą, masz do dyspozycji dwa etapy odzyskiwania należności:
- Windykacja miękka (polubowna):
- Cel: Doprowadzenie do dobrowolnej spłaty długu bez angażowania sądu.
- Działania: Negocjacje, wysyłanie przypomnień i wezwań do zapłaty, ugodowe ustalenie nowego harmonogramu spłat.
- Zaleta: Oszczędność kosztów i czasu.
- Windykacja twarda (prawno-sądowa):
- Cel: windykacja z użyciem środków przymusu prawnego.
- Działania: Skierowanie sprawy do sądu, uzyskanie nakazu zapłaty oraz przekazanie sprawy do egzekucji komorniczej.
- Zaleta: Ostateczne i prawnie wiążące rozwiązanie w przypadku opornych dłużników.
Podsumowanie: najważniejsze pojęcie w skrócie
- wierzyciel – podmiot uprawniony do żądania spełnia świadczenia, zazwyczaj zapłaty
- dłużnik – podmiot zobowiązany do spełnienia świadczenia
- dług – niespełniony obowiązek po stronie dłużnika
- wierzytelność – prawo wierzyciela do żądania świadczenia
- należność wymagalna – świadczenie, którego spełnienia można już żądać, ponieważ termin zapłaty już upłynął
- cesja wierzytelności – przeniesienie wierzytelności na inny podmiot
- windykacja polubowna – działania zmierzające do dobrowolnej spłaty długu.
