Co to jest weksel i do czego służy?
Weksel jest papierem wartościowym sporządzonym w formie określonej przez prawo wekslowe, który zawiera bezwarunkowe zobowiązanie albo polecenie zapłaty określonej sumy pieniężnej. Podpisanie weksla powoduje powstanie zobowiązania wekslowego osoby, która go podpisała.
Weksel może pełnić dwie podstawowe funkcje:
- gwarancyjną – służy jako zabezpieczenie spłaty transakcji handlowych, umów faktoringu, kredytów lub pożyczek B2B. Jeśli dłużnik nie ureguluje faktury, wierzyciel dochodzi roszczeń bezpośrednio z weksla.
- płatniczą – może być wręczany zamiast gotówki lub przelewu jako bezpośredni środek zapłaty w transakcjach biznesowych.
Charakterystyczną cechą zobowiązania wekslowego jest jego abstrakcyjność. Oznacza ona, że zobowiązanie wynikające z weksla jest co do zasady oderwane od stosunku prawnego lub zdarzenia gospodarczego, który był przyczyną jego wystawienia.
Dlatego podpisanie weksla nie powinno być traktowane wyłącznie jako formalność. Osoba podpisująca dokument może ponosić odpowiedzialność wekslową wobec jego kolejnych posiadaczy.
Czytaj artykuł: Wierzyciel, dłużnik, dług - co oznaczają te pojęcia? >>
Korzyści ze stosowania weksla w sektorze MŚP:
- Gwarancja spłaty: Zwiększa prawdopodobieństwo odzyskania pieniędzy w przypadku, gdy kontrahent nie uregulował terminowo zobowiązania.
- Ograniczenie zarzutów dłużnika: W przypadku sporu sądowego dłużnik ma bardzo ograniczone możliwości kwestionowania długu.
- Tanie i szybkie postępowanie nakazowe: Umożliwia szybkie uzyskanie nakazu zapłaty i zabezpieczenie majątku dłużnika.
Kto występuje w stosunku wekslowym?
Stronami relacji wekslowej są zarówno podmioty bezpośrednio zaciągające zobowiązanie, jak i podmioty dodające dodatkowe gwarancje spłaty.
Główni uczestnicy:
- Remitent (Wierzyciel wekslowy): Osoba lub firma, na rzecz której ma nastąpić zapłata sumy wekslowej.
- Trasant (Wystawca): Osoba lub podmiot, który wystawia weksel.
- Trasat: Osoba lub instytucja wskazana przez wystawcę weksla (trasanta) do zapłaty sumy wekslowej. Po zaakceptowaniu weksla trasat staje się Akceptantem.
Dłużnicy wtórni (dodatkowe zabezpieczenie):
- Awalista (Poręczyciel wekslowy): Osoba, która żyruje (poręcza) zapłatę weksla, odpowiadając za zapłacenie sumy wekslowej całkiem tak samo jak wystawca weksla.
- Indosant (Żyrant): Osoba, która przenosi uprawnienia z weksla na inny podmiot za pomocą tzw. indosu. W braku przeciwnego zastrzeżenia odpowiada za przyjęcie i za zapłatę weksla.
Kiedy i dlaczego warto stosować weksel w działalności gospodarczej?
Najczęściej weksel pełni funkcję gwarancyjną. Polega ona na zabezpieczeniu zapłaty weksla przez wszystkie osoby na nim podpisane. Wielość osób podpisanych na wekslu w charakterze wystawcy, poręczyciela lub indosanta zwiększa prawdopodobieństwo zapłaty należności.
W praktyce gospodarczej weksel może zabezpieczać m.in.:
- spłatę kredytu lub pożyczki,
- zobowiązania wynikające z umowy handlowej,
- finansowanie udzielane przedsiębiorcy,
- zobowiązania wynikające z faktoringu,
- inne należności, których strony chcą dodatkowo zabezpieczyć.
Funkcja gwarancyjna weksla wiąże się przede wszystkim z:
- abstrakcyjnym charakterem zobowiązania wekslowego,
- bezwarunkowością zobowiązania lub polecenia zapłaty,
- solidarna odpowiedzialnością osób podpisanych na wekslu,
- możliwością dochodzenia roszczenia wekslowego w postępowaniu nakazowym, jeżeli spełnione są wymagane prawem warunki.
Weksel może mieć również funkcję płatniczą. W takim przypadku jest wręczany wierzycielowi zamiast zapłaty pieniężnej.
Jakie są rodzaje weksli?
Prawo wekslowe wyróżnia dwa podstawowe rodzaje weksli:
- weksel własny (sola)
- weksel trasowany (ciągniony)
Co to jest weksel własny?
Weksel własny zawiera bezwarunkowe przyrzeczenie wystawcy, że zapłaci określoną sumę pieniężną wskazanej osobie. Wystawca weksla własnego jest więc jednocześnie osobą, która przyjmuje na siebie obowiązek zapłaty.
Weksel własny powinien zawierać elementy wymagane przez prawo wekslowe, w szczególności:
- nazwę „weksel” w treści dokumentu,
- bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty oznaczonej sumy pieniężnej,
- oznaczenie terminu płatności,
- oznaczenie miejsca płatności,
- wskazanie osoby, na rzecz której lub na której zlecenie ma nastąpić zapłata,
- oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla,
- podpis wystawcy.
Brak określonych elementów może wpływać na ważność weksla, dlatego jego wystawienie wymaga zachowania wymogów formalnych przewidzianych w prawie wekslowym.
Co to jest weksel własny in blanco?
Weksel własny in blanco to weksel celowo niekompletny w momencie wystawienia (posiada np. tylko podpis wystawcy). Jest to najczęściej stosowana forma zabezpieczenia umów faktoringowych, pożyczkowych oraz leasingowych. Integralną częścią takiego zabezpieczenia jest deklaracja wekslowa, która precyzyjnie określa, w jakich sytuacjach oraz do jakiej kwoty wierzyciel ma prawo uzupełnić brakujące elementy (np. kwotę zaległości i datę płatności).
Co to jest weksel trasowany?
Weksel trasowany zawiera bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej sumy pieniężnej skierowane do wskazanej osoby – trasata. Wystawcą weksla jest trasant, który poleca trasatowi dokonanie zapłaty na rzecz remitenta.
Weksel trasowany powinien zawierać m.in.:
- nazwę „weksel” w treści dokumentu,
- bezwarunkowe polecenie zapłaty określonej sumy pieniężnej,
- nazwisko lub nazwę osoby, która ma dokonać zapłaty, czyli trasata,
- termin płatności,
- wskazanie osoby, na rzecz której ma nastąpić zapłata,
- miejsce i datę wystawienia,
- podpis wystawcy.
Po zaakceptowaniu weksla trasat staje się akceptantem i przyjmuje zobowiązanie do zapłaty wynikającej z niego sumy.
Weksel własny i trasowany - podstawowe różnice
Rodzaj weksla | Weksel Własny (Sola) | Weksel Trasowany (Ciągniony) |
|---|---|---|
Kto płaci? | Wystawca płaci osobiście | Wskazana osoba trzecia (np. bank/akceptant) |
Oświadczenie | Bezwarunkowe przyrzeczenie zapłaty | Bezwarunkowe polecenie zapłaty |
Zasadnicza różnica zatem pomiędzy tymi dwoma rodzajami weksla polega na tym, że w wekslu własnym wystawca sam zobowiązuje się do zapłacenia określonej sumy pieniężnej - brak tu więc wskazania osoby trzeciej, która ma zapłacić, natomiast w wekslu trasowanym wystawca poleca zapłatę określonej przez siebie sumy pieniężnej innej osobie (np. bankowi).
Jakie są prawidłowe terminy płatności weksla?
Termin płatności weksla należy określić datą (dzień, miesiąc, rok). Najwcześniejsza dopuszczalna data płatności weksla to data wymagalności zobowiązania, a najpóźniejsza to data przedawnienia roszczenia. Weksel bez oznaczenia terminu płatności uważa się za płatny za okazaniem.
Prawo dopuszcza wyłącznie 4 formy oznaczenia terminu:
- za okazaniem
- w pewien czas po okazaniu
- w pewien czas po dacie wystawienia
- w oznaczonym dniu.
Uwaga na błędy! Określenia przedziałowe lub nieprecyzyjne – np. „Pan Jan Kowalski zapłaci za ten weksel w ciągu 60 dni od daty wystawienia", „Zapłacę za ten weksel w terminie od 1 kwietnia do 1 maja" – powodują nieważność weksla.
Na czym polega indos weksla?
Indos to pisemne oświadczenie umieszczone na wekslu , na mocy którego posiadacz weksla (Indosant) przenosi wszystkie prawa z niego wynikające na inną osobę (Indosatariusza).
Weksel przenoszony przez indos nazywany jest rymesą. Przedsiębiorca może zablokować możliwość dalszego przekazywania weksla, wpisując na nim klauzulę zakazującą indosu: „nie na zlecenie”, „bez indosu” lub „zapłacę tylko do rąk X”.
Czytaj artykuł: Indos - co to jest, na czym polega? >>
Jak wygląda sądowe dochodzenie należności z weksla?
Posiadanie prawidłowo wypełnionego weksla znacząco skraca proces sądowy i obniża jego koszty. Wierzyciel posiadający weksel może dochodzić roszczeń w postępowaniu nakazowym.
Główne zalety sądowego dochodzenia roszczeń z weksla:
- Niższe opłaty sądowe: Wpis sądowy wynosi zaledwie 1/4 opłaty stosunkowej.
- Szybkie zabezpieczenie majątku: Nakaz zapłaty wydany na podstawie weksla stanowi tytuł zabezpieczenia od razu po wydaniu – jeszcze przed uprawomocnieniem się.
- Natychmiastowa komornicza ochrona: Pozwala np. na szybkie zajęcie rachunku bankowego dłużnika.
Więcej o postępowaniu nakazowym >>
Kto i jak powinien podpisać weksel? Zabezpieczenie interesów wierzyciela
Sposób złożenia podpisu zależy od formy prawnej dłużnika:
- Osoba fizyczna: Własnoręczny podpis (imię i nazwisko). Nie ma takiego obowiązku, ale dla bezpieczeństwa wierzyciela warto, aby podpis był czytelny oraz dodatkowo zawierał imię oraz adres zamieszkania, numer PESEL czy dowodu osobistego dłużnika wekslowego.
- Jednoosobowa Działalność Gospodarcza (JDG): Podpis składa właściciel.
- Spółka Cywilna: Podpis składają wspólnicy. Jeśli wszyscy wspólnicy razem mają spłacać zobowiązanie to wszyscy muszą złożyć podpisy na wekslu. Jeśli zobowiązanie nie dotyczy wszystkich wspólników, to tylko osoby odpowiadające za nie powinny złożyć podpis na wekslu. Pomimo, że w spółce cywilnej wszyscy członkowie odpowiadają majątkiem za jej zobowiązania, to w kwestii podpisanego weksla odpowiedzialność za niego biorą tylko osoby, które się na nim podpisały.
Wskazówka : W przypadku JDG oraz spółek cywilnych warto uzyskać podpis małżonka dłużnika, jeśli nie mają rozdzielności majątkowej. Zwiększa to skuteczność egzekucji z majątku wspólnego.
- Spółki kapitałowe (Sp. z o.o., S.A.): Podpis składają osoby uprawnione do reprezentacji (np. Zarząd) wraz z pełną pieczęcią firmową lub pełnymi danymi spółki.
Czytaj artykuł: Osoba fizyczna a osoba prawna - definicja, cechy, różnice >>
